Tawantinsuyu

Imperio Inca ukax 1438 marat 1533 marakamaw ch’amanchawayi, Chanka-Inca ch’axwäwix (1438/1440) qalltawayi ukatx tukuyawayxiw español Imperio Inca ukar katuntatapampi (1533). Ukan capitalapax Qusqu satawa. Leyenda ukarjamaxa, Manco Capac ukat Mama Ocllo jupanakax Titiqaqa qutat barcot sarapxäna ukat Qusqu ukar utt’ayapxäna.

Imperio inka nayrïr Awya Yala uksanx jach'a imperionawa. Uka imperio ukan utjkäna uka uraqi Tawantisuyu sätanäwa (qichwata: Tawantin suyu, lit. ‘pusi suyu jan ukaxa pusi jaljawi’) kuna pachatix uka apnaqkän Inkanatu satawa. Ukax andes piruwano qullunakanw uñstawayi XV ukat XVI siglunakanxa Qusqu markan jilxatatapa cunsicunsiapa. Ukax 2.500.000 km² jach'apunïnwa, Ancasmayo jawirat (Kuluwya) Maule jawirkama (Chili).

Inka matemáticas ukanakaIsturya

Inka matemáticas ukax Quipu satawa.

Suyos ukax Imperio Inca uksankiwa

Imperio Inca uksankir Suyonakax akanakawa: Chinchaysuyo, Cuntisuyo, Antisuyo ukat Colla suyo.

Aru

Jupanakan arupax qhichwa aru, aymara arurakïnwa, puquina.