Ir al contenido

Uraq khathati

De Wikipedia

uraq khathati (kastilla aru: Terremoto, sismo, temblor). mä uraq khathati jan ukax sísmico evento, ukax akatjamat ukat mä juk’a pachatakiw Uraqin ch’allxtatapa . Uka juk’ampi uñt’atanakaxa actividad de fallas geológicas ukanakampiwa lurataraki. Ukhamaraki yaqha tuqinakata uñstarakispawa, sañäni: fricción en el borde de placas tectónicas, procesos volcánicos, impactos de asteroides o cualquier objeto celestial, jan ukaxa jaqinakaxa lurasirakispawa uraq manqhana detonaciones nucleares ukanakampi.

Uraq khathatix kawkhantix utjki ukax foco jan ukax hipocentro satawa ; ukat , olas sísmicas ukanakaw jilxattaski. Uraqin hipocentro ukar jak’achasir chiqa, kawkhantix olas sísmicas ukanakax nayraqat purinxi, ukax epicentro satawa. Uraq khathatix kunja jachʼas ukat kawkhans uñstawayi ukarjamaw Uraq khathatix Oraqen chʼakhanakap mayjtʼayaspa, uraq khathati, tsunami jan ukax volcánicos ukanakaw utjaspa . Kunayman escalanakaw uraq khathatix ch’amap mistu uk uñakipañatakix apnaqasi, ukax Escala Richter, ukax juk’amp uñt’atawa ukat medios de comunicación ukanakax juk’amp apnaqapxi.

Uraq khathatinakax jilpachax utjiwa, Uraqin ch’amap mistutapa, ukax actividad tectónica ukan tantachatawa, ukax jilpachax placas tectónicas ukan límites activos ukan uñstayatawa.

Kuna kasta uraq khathatinaka tectónicos ukanaka

[trukaña | chimp askichaña]
Kimsa kasta jan walt’awinaka:A. Jachaqt’asiña. B. Normal ukhamawa. C. Inverso ukax mä juk’a pachanakanwa.









Inducida uraq khathatinaka

[trukaña | chimp askichaña]

Uraq khathatix inducido ukax sísmico ukhamawa, jilpachax wali jisk’a jach’a (termestres) ukaniwa, ukax jaqinakan lurawinakapawa, ukax Uraqin ch’amanakan equilibrio ukar mayjt’ayi. Uraq khathatinakax utjki ukanakatxa, jachʼa uma imañ utanaka luraña, fractura hidráulica, ukat explosión nuclear ukanakat yantʼañaw utji.

Uka chiqanakanxa

[trukaña | chimp askichaña]
Jilïr placas tectónicas ukanakan jaljawi.







Uraq khathatixa akhamawa yaqhachasispa:

  • Hipocentro, zona interior profunda, kawkhantix uraq khathatix utjki.
  • Epicentro, uka chiqax hipocentro ukar chiqak sayt’atawa, kawkhantix olas sísmicas ukanakax juk’amp ch’amampiw jikxatasi.

Escalas de magnitudes ukanaka

[trukaña | chimp askichaña]
  • superficie ola magnitud escala ( ).
  • Cuerpo onda magnitud escala ( ).
  • Escala sismológica Richter, ukax escala de magnitud local ( ML ) ukham uñt’atarakiwa, ukax mä escala logarítmica arbitraria ukawa, ukanx mä jakhüwiw uraq khathatix kunjamas uk yatiñatakix churataraki.
  • Escala de magnitud de momento ukax mä escala logarítmica ukawa, ukax uraq khathatinak tupuñataki ukat uñakipañatakiw apnaqasi. Ukax mä uraq khathatix taqpach ch’amaw mistu. Ukax 1979 maran Thomas C. Hanks ukat Hiroo Kanamori jupanakan uñt'ayatawa, ukax escala Richter ukan arxatiripjamawa.

Intensidad ukaxa mä juk’a pachanakwa lurasi

[trukaña | chimp askichaña]
  • Escala de intensidad sísmica Mercalli, ukax 12 puntos ukaniwa, ukax uraq khathatinakan ch’amap uñakipañatakiw lurasiwayi, kunayman lurawinakan jan walt’awinakapata ukhamarak jan walt’awinakapata. Ukax Giuseppe Mercalli italiano físico jaqin sutipampiw uñt'ata .
  • Escala Medvedev-Sponheuer-Kárník, uñt’atarakiwa escala MSK jan ukaxa MSK-64, ukaxa mä escala de intensidad macrosísmica ukawa, ukaxa uraqina ch’amapa uñakipañataki apnaqatarakiwa, ukaxa jaqina lurata lurawinakaru t’unjiri lurawinakata ukhamaraki terreno uñstawi mayjt’awinakapata, ukhamaraki grado de impacto jaqinakaru. Ukax tunka payan niveles de intensidad ukaniwa, juk’amp jisk’a niveles ukanakax mä nivel ukhamawa. Decimal arunak jan apnaqañatakejja, romano numeronakampiw uñachtʼayasi .
  • Escala Shindo, jan ukax paqallq puntos jist’antat escala, ukax escala japonesa ukham uñt’atarakiwa, sapa jan walt’ayat chiqanakan sinti jan walt’awinakapatw uñakipi, janiw taqpach khathatix kunjams ch’amanchasi ukxat uñakipi, 0 ukat 7 ukjakamaw mä escala apnaqasa.

Uraqina licuefacción ukaxa

[trukaña | chimp askichaña]

Licuefacción ukaxa lurasirakiwa kunapachatixa, movimiento ukata, material saturado umampi, kunjamatixa laq’a, mä juk’a pachatakixa cohesión ukaxa chhaqhi ukatxa estado sólido ukata estado líquido uksaru mayjt’i. Aka phenomenon ukax estructuras rígidas ukanakaruw t’unjaspa, kunjamakitix edificios ukat puentes ukanakax t’unjaspawa.